Home
Prehistorie - Oudheid
Middeleeuwen - Vroeg moderne tijd
Wereldoorlog I - Wereldoorlog II
Koude Oorlog - Nu
V1 raketinstallatie. [I]
Eerste Wereldoorlog
De Eerste Wereldoorlog van 1914-1918
WO I lijkt soms een vergeten oorlog. Maar hoewel we vaak meer weten over de Tweede Wereldoorlog zouden we Eerste Wereldoorlog qua innovatie niet moeten onderschatten. "Er is geen periode in de militaire geschiedenis geweest
waarbinnen zo´n korte tijd zo veel veranderingen op technisch, tactisch en conceptueel gebied in oorlogvoering hebben plaatsgevonden",
schrijft Prof. dr. W. Klinkert in 2014 in een artikel over de Eerste Wereldoorlog 📖.
Klinkert, die op dat moment hoofddocent militaire geschiedenis aan de Nederlandse Defensie Academie te Breda is, schreef zijn verhaal voor de Militaire Spectator,
een magazine voor krijgswetenschappen waaraan ook ex-militairen meewerken.
"Voor het eerst kreeg oorlog er door de luchtvaart een dimensie bij. Bovendien raakten leger, industrie en wetenschap
formeel en blijvend met elkaar verknoopt en veranderde de relatie tussen combattanten en non-combattanten fundamenteel door de
´totale oorlog´
Totale oorlog: niet alleen het leger vecht, maar de hele maatschappij wordt ingezet.
Denk bijv. aan burgers, rantsoeneringen en economische maatregelen.
".
Er waren ontwikkelingen op allerlei gebied.
Door de loopgravenoorlog op het terrein aan het Westfront werden traditionele aanvallen steeds minder effectief.
Men moest op zoek naar nieuwe manieren om de loopgraven te trotseren.
Dit zorgde voor de ontwikkeling van nieuwe wapens en technologieën zoals de eerste echte tank, de Mark IV,
die loopgraven en prikkeldraad met gemak kon doorbreken.
Met miljoenen soldaten aan het front liep men logistiek een beetje vast. Al deze soldaten moesten dagelijks voorzien worden van voedsel, munitie en ander materieel,
wat leidde tot verbeteringen in transport (treinen) en bevoorrading (industrialisatie).
Daarnaast zorgde de strijd zelf voor enorme innovaties. Verdedigingsmiddelen zoals
´machinegeweren´
In de Eerste Wereldoorlog golden machinegeweren nog als defensieve middelen. De geweren stonden op een statief en waren lastig verplaatsbaar.
en
artillerie leidden tot de ontwikkeling van offensieve middelen zoals tanks en gevechtsvliegtuigen.
Dan waren er nog de duikboten. Duitsland was berucht om zijn onderzeeboten. Dat leidde aan de geallieerde kant niet alleen tot enorme innovaties op onderzeebootgebied (betere accu's en nucleaire aandrijving),
men moest ook op zoek naar betere manieren om onderzeeboten te vinden. Dat leidde tot de eerste sonar prototypes.
(Sonar leidde later op zijn beurt weer tot ontwikkelingen in onderwaternavigatie.)
Tot slot werd er geexperimenteerd met chemische oorlogsvoering. [1][2]
WOI bracht vooruitgang [10]
- De tank werd ontwikkeld om loopgraven, prikkeldraad en machinegeweernesten te kunnen doorbreken. Dit heeft de basis gevormd voor de moderne pantseroorlog.
- Militaire luchtvaart was hier ontstaan. Vliegtuigen werden niet alleen voor verkenning gebruikt, maar ook steeds vaker voor luchtgevechten, bombardementen en artilleriewaarneming.
- Onderzeeboten waren ineens belangrijker in de oorlogvoering. Vooral de Duitse U-boten zorgde voor een verandering in hoe op zee gevochten werd, dit stimuleerde ook de ontwikkeling van anti-onderzeebootwapens.
- Artillerie werd nauwkeuriger en krachtiger. Verbeterde manieren op te richten, communiceren en vuur waar te nemen maakten grootschalige en vooral gecoördineerde bombardementen mogelijk.
- Er was een verbetering in communicatiesystemen. Veldtelefoons, radioverbindingen en andere communicatiemiddelen zorgde voor betere coördinatie tussen troepen.
- Er ontstonden horloges. In de loopgraven met je zakhorloge de tijd bijhouden, bleek lastig. Daarom werd het polshorloge bedacht.
- Militaire geneeskunde ontwikkelde zich snel. Door de grote aantallen aan gewonden moesten behandelingen, chirurgie, triage en medische evacuatie sterk verbeterd worden.
- Verbeteringen van motorvoertuigen. Vrachtwagens, ambulances en andere voertuigen verbeterden de logistiek en de mobiliteit van legers.
- Chemische wapens werden voor het eerst ingezet. Dit was niet alleen een nieuw aanvalsmiddel, maar leidde ook tot beschermende maatregelen zoals gasmaskers.
- De wetenschap, industrie en krijgsmacht werkten samen. Hierdoor konden nieuwe technologieën sneller worden ontwikkeld en direct op grote schaal worden geproduceerd.
- Massaproductie van wapens en materieel werd verder geoptimaliseerd. Deze industriële verbetering zorgde voor de grootschalige oorlogsproductie van de Tweede Wereldoorlog.
Mark IV Hoewel het niet de allereerste tank was die werd ingezet om de loopgraven te trotseren, was de Mark IV wel de eerste massaal geproduceerde tank.
Meer over de Mark IV
De allereerste veldtests voor tanks begonnen met de Mark I, de voorloper van de Mark IV, van deze tank zijn er ongeveer 150 gebouwd.Na de verbeteringen die de Mark IV heeft gebracht, dikker pantser, betere bescherming voor de brandstoftank en inklapbare delen voor gemakkelijker transport, was het Britse tank korps een gevreesde vijand. Van de Mark IV zijn uiteindelijk 1220 exemplaren gemaakt.
De eerste tanks werden 'landships' genoemd. Om de ware aard van deze voertuigen voor de vijand te verbergen, werd (tijdens WOI) in documenten en tijdens transport gesproken over 'water tanks'. De naam 'tank' is daarna blijven hangen. [9]
Britse legerkoerier op een Triumph Model H. Tijdens WOI werden iedere week meer motoren geproduceerd. De motorfietsen werden ook steeds beter.
Machinegeweer, gebruikt door Vlaamse soldaten, tijdens WOI - Informatieve (kinder)film van de NPO over loopgraven in WOI
Hoe een oorlog voor ontwikkelingen in de geneeskunde kan zorgen
Gezichtsreconstructies
De Britse arts Gilles trok zich het lot van de aangetaste soldaten aan en probeerde niet alleen de functies weer te herstellen, maar ook de gezichten weer op te lappen. Gilles pogingen om gezichten te reconstrueren gaven de plastische chirurgie een boost.
Sinds WOI werd plastische chirurgie een specialisme en werd overal ter wereld geëxperimenteerd met huidtransplantaties. In dit filmpje vertelt dr. Irene Mathijssen, hoogleraar Erasmus Universiteit, over die ontwikkelingen en hoe ook de Nederlander Jan Esser zijn steentje heeft bijgedragen.
Tweede Wereldoorlog
Interbellum 1918-1939
Na de eerste wereldoorlog brak een tijd aan zonder oorlog.
Toch waren er veel (politieke) spanningen, waardoor verschillende landen na het einde van de oorlog bleven investeren in nieuwe militaire technologieën. De ervaringen uit de Eerste Wereldoorlog werkten hierbij nog steeds erg aanjagend op innovatie.
Een belangrijk voorbeeld is de ontwikkeling van rakettechnologie in Duitsland. Zo wordt al in 1936 in een kleine Duitse kustplaats gewerkt aan nieuw oorlogsmaterieel. Hier werd de eerste V1 ontwikkeld, een onbemand vliegend wapen dat tijdens de Tweede Wereldoorlog op grote schaal werd ingezet. Daarnaast werd ook de luchtvaart verder ontwikkeld samen met tanks en communicatiemiddelen.
Hoewel er in deze periode geen grote oorlog plaatsvond, legden deze innovaties wel de basis voor veel van de wapens en technologieën die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn ingezet. [3]
De Tweede Wereldoorlog van 1939 - 1945
De Tweede Wereldoorlog was een van de grootste aanjagers van militaire innovatie ooit in de geschiedenis.
De Eerste Wereldoorlog leidde vooral tot nieuwe concepten van oorlogvoering, de Tweede Wereldoorlog zorgde voor het ontstaan deze technologische ontwikkelingen.
De omvang van het conflict en de enorme druk om een militair voordeel te bemachtigen zorgden ervoor dat nieuwe technologieën in rap tempo werden ontwikkeld en ingezet.
De wisselwerking tussen offensief en defensief speelde hierbij een belangrijke rol.
Zo leidde de dreiging van luchtaanvallen tot de ontwikkeling van de radar, zo konden vijandelijke vliegtuigen vroegtijdig worden opgespoord. Tegelijkertijd werden vliegtuigen steeds sneller en krachtiger wat uiteindelijk doorontwikkelde tot de introductie van de straalmotor.
Ook op het gebied van rakettechnologie werden enorme stappen gezet. Duitsland ontwikkelde de V1 en later de V2, de eerste operationele ballistische raket ter wereld. Daarnaast zorgde de oorlog voor belangrijke ontwikkelingen in communicatie en cryptografie.
De meest ingrijpende innovatie was echter de atoombom, die ook bedacht was door de Duitsers. Door het einde van de oorlog in Europa is het Duitsland niet gelukt om een werkend model af te maken.
Amerika heeft vervolgens de ontwikkeling doorgezet en heeft vervolgens in 1945 een werkende atoombom ingezet tegen Japan. Hiermee werd niet alleen de oorlog geheel beëindigd, maar werd ook een nieuw tijdperk gestart waarin nucleaire wapens een grote invloed hadden. [4]
Dankzij WOII waren er vele ontwikkelingen
- Radar ontwikkelde zich razendsnel. Systemen werden nauwkeuriger, betrouwbaarder en kleiner. Hierdoor kon radar niet alleen op de grond en op schepen worden gebruikt, maar ook in vliegtuigen, al dan op kleine schaal, voor navigatie, onderschepping en verkenning.
- De luchtvaart maakte een enorme sprong voorwaarts. Vliegtuigen werden sneller, konden hoger vliegen en grotere afstanden afleggen. Aan het einde van de oorlog verschenen ook de eerste operationele vliegtuigen met straalmotoren.
- Onderzoek naar radar leidde indirect tot de magnetron. Wetenschappers ontdekten dat microgolven voedsel konden verwarmen, wat later zorgde voor het ontstaan van de magnetron.
- Nieuwe materialen en producten vonden hun weg naar de civiele maatschappij. Voorbeelden hiervoor zijn ducttape, verbeterd roestvrij staal en diverse medische hulpmiddelen.
- Computers en elektronica ontwikkelden zich sneller. Systemen voor cryptografie, radar en vuurleiding vormden de basis voor de moderne computertechnologie.
- Massaproductie van penicilline verbeterde de medische zorg. Hierdoor konden infecties veel effectiever worden behandeld, zowel tijdens als na de oorlog.
- Onderzoek naar bescherming tegen tropische ziekten leidde tot de ontwikkeling van DEET, het middel dat nog steeds wereldwijd wordt gebruikt als insectenwerend middel.
- Rakettechnologie werd sterk verbeterd. De Duitse V1 en V2 vormden de basis voor latere ballistische raketten, ruimtevaartprogramma's en satelliet technologie. De ruimtevaart kreeg een belangrijke versnelling. De kennis van Duitse raketprogramma's werd na de oorlog gebruikt door zowel de Verenigde Staten als de Sovjet-Unie. Uiteindelijk leidde dit tot zonnepanelen, satellieten, GPS en moderne ruimtevaart.
Deze replica van een V2 staat op het terrein van het Technisch historisch museum Peenemunde.
Toen soldaten tijdens de strijd moeite hadden met het openen van waterdichte munitiedoosjes, ontwikkelde de moeder van twee mariniers een oplossing: ducttape.
Ze pitchte het idee bij de president en niet veel later werd ducttape in productie genomen.
National Geographic
Meer over bunker Valentin.
Deze bovengrondse onderzeebootbunker bij Bremen is tijdens WO2 gebouwd voor de productie van onderzeeboten.Onderzeeboten zijn er uiteindelijk nooit gemaakt, maar de robuuste bunker staat er nog steeds.
De ontwikkeling van tanks tot en met de Tweede Wereldoorlog
Tanks behoren tot de meest belangrijke militaire innovaties. Hun ontstaan komt door de loopgravenoorlog aan het westfront tijdens de Eerste Wereldoorlog.
In 1914 zaten miljoenen soldaten vast in loopgraven. Beschermd door machinegeweren, artillerie en prikkeldraad.
Standaard aanvallen zorgden vaak voor enorme verliezen en weinig terreinwinst. Men zocht daarom naar
een manier om deze verdedigingslinies te doorbreken.
Groot-Brittannië kwam met de oplossing. De Engelsen ontwikkelden een gepantserd voertuig dat machinegeweervuur kon weerstaan,
zonder problemen over lastig terrein kon rijden en loopgraven kon oversteken.
Mark IV (1917)
Na de Eerste Wereldoorlog begonnen meer landen te experimenteren met tanks. Hoewel de ervaringen uit de loopgravenoorlog wel hadden geduid dat tanks potentie hadden,
was het ook duidelijk dat ze sneller, betrouwbaarder en beter bewapend moesten worden.
Tijdens het interbellum zijn er verschillende ideeën over tankoorlogvoering ontstaan. Sommige landen zagen tanks alleen als ondersteuning voor infanterie,
terwijl anderen geloofden dat tanks zelfstandig een taak konden verrichten.
T-34 (1940)
Toen Duitsland in 1941 de Sovjet-Unie binnenviel, bleek de T-34 superieur aan alle Duitse tanks op dat moment. Het schuine pantser zorgde voor uitstekende bescherming, zonder direct een baksteen van je tank te maken. Uiteindelijk zijn meer dan 80.000 T-34's geproduceerd, waarmee het verreweg de meest gemaakte tank van de tweede wereldoorlog is. Zelfs de nummer twee op die lijst, de M4 Sherman, staat met ongeveer 50.000 exemplaren vele malen lager. [XII]
Tijdens de Tweede Wereldoorlog is de tank van een ondersteunend voertuig naar het belangrijkste wapen van mobiele oorlogsvoering gegaan.
Duitsland heeft tanks in combinatie met vliegtuigen, artillerie en gemotoriseerde infanterie ingezet bij de Blitzkrieg. Dit heeft gezorgd voor doorbraken in onder andere Polen en Frankrijk.
Naarmate de oorlog vorderde, ontstond er een wapenwedloop van bepantsering, vuurkracht en mobiliteit.
Panzerkampfwagen V Panther (1943)
De Panther wordt technisch als een van de beste tanks van de oorlog gezien. De tank kon de meeste geallieerde tanks vanaf enorme afstanden uitschakelen vanwege het geavanceerde kanon. Het nadeel was dat de tank complex en duur was om te produceren. [XIII]
Naast de strijd tussen middelzware tanks, ontstond ook een klasse van zware tanks die bedoeld was om iedereen te overtreffen in pantser en vuurkracht.
Tiger I (1942)
Naast alle positieve eigenschappen van de Tiger, waren er ook nadelen. Hij was zwaar, duur en mechanisch ingewikkeld. Hierdoor zijn er maar ongeveer 1350 exemplaren gebouwd. Desondanks kregen Tigers een legendarische reputatie op het slagveld. [XIV]
Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog waren tanks uitgegroeid tot het symbool van moderne landoorlogvoering.
Op een landgoed in Warmond (Zuid-Holland) liggen nog de resten van een V1 lanceerplatform (zie plaatje I). [IV] -
Restant krachtcentrale Peenemunde. Om V1 en V2 raketten te kunnen produceren, was veel spanning nodig. [III]
De Duitse Messerscmitt ME 262 was het eerste operationele jachtvliegtuig met straalmotoren; het vliegtuig op de foto was het eerste vliegtuig in geallieerde handen. [X]
Hoe kennis van oorlogsmaterieel leidde tot een doorbraak in de ruimtevaart (landing op de maan)
V2
Vanaf het begin van de Tweede Wereldoorlog deden de Nazi's op deze plek in het geheim onderzoek naar onbemande raketten. Wat leidde tot de ontwikkeling van de eerste ballistische Ballistisch houdt in dat het een boogvormige baan volgt en na de lancering alleen nog maar door zwaartekracht (en luchtweerstand) wordt beïnvloed. raketten. [3]
Op 3 oktober 1942 vond de eerste succesvolle lancering van de allereerste ballistische (V2) raket plaats. Twee jaar later, op 7 en 8 september 1944, werd deze V2 ook daadwerkelijk in de oorlog gebruikt (tegen Parijs en Londen). Dat alles had niet kunnen gebeuren zonder de technische leiding van de Pools/Duitse ss'er en geleerde Wernher von Braun. [4]
Toen er een einde aan de oorlog kwam, confisqueerden de Amerikanen op 22 mei 1945 in Peenemünde maar liefst 100 V2 raketten. Deze oorlogsbuit werd overgebracht naar White Sands in New Mexico.
Eind september (1945) haalden de Verenigde Staten ook een groep ingenieurs, waaronder Wernher von Braun, uit de Duitse kustplaats. In november gevolgd door een tweede groep. In totaal werden er 118 raketgeleerden uit Peenemünde naar de Verenigde staten overgebracht.
Opnieuw werd er in het geheim gewerkt, ditmaal t.b.v. de Amerikanen. Nadat er op 29 augustus 1949 een kernwapen van de Sovjet-Unie was ontploft en na het uitbreken de Koreaanse oorlog (25 juni 1950), werden in de Verenigde Staten de militaire budgetten verhoogd. In Alabama, waar Von Braun in 1950 samen met zijn team van overwegend Duitse ingenieurs wass gestationeerd, ontwikkelde hij de PGM-11 Redstone Rocket: de eerste Amerikaanse ballistische raket. [VII]
De Redstone raket had zijn eerste testvlucht op 8 augustus 1953. Vervolgens, twee jaar later, in 1955, begon de officiele productie van de raket. Het ontwerp was een directe afstammeling - met een verbeterd bereik en een zwaardere maximale lading - van de Duitse V-2 raket. Deze eerste raketten, de V2 en zijn Amerikaanse en Sovjet opvolgers, vlogen op een vloeibaar brandstofmengsel van alchohol en water.
Saturnus V
